Na lokalitetu Vrelo – Šarkamen, nedaleko od Negotina, započeta je nova sezona arheoloških istraživanja koja će trajati tokom avgusta i septembra. U pitanju je trinaesta uzastopna kampanja na ovom izuzetnom lokalitetu, a radove realizuju stručnjaci Arheološkog instituta u Beogradu i Muzeja Krajine, uz podršku Ministarstva kulture Republike Srbije.
Vrelo – Šarkamen poznato je kao rezidencijalno-memorijalni kompleks koji je početkom IV veka gradio rimski car Maksimin Daja, jedan od vladara iz doba tetrarhije. Na ovom mestu podignute su monumentalne građevine – carska palata, utvrđenje i mauzolej – čiji ostaci svedoče o ambicijama vladara da u istočnoj Srbiji izgradi reprezentativni centar dostojan carske titule.
– Ovo je jedinstveni spomenik rimske istorije i antičkog graditeljstva, sa potpuno jedinstvenim arhitektonskim rešenjima posebno u kontekstu carskog rezidencijalnog i memorijalnog kompleksa Felix Romuliana. Rezidencijalni i memorijalni kompleks na arheološkom nalazištu Vrelo-Šarkamen podigao je imperator Maksimin Daja, ujak imperatora Galerija, koji je pak po svom uzoru, podigao Felix Romuliana-u, u 4. veku, rekla nam je Vesna Stanković, direktorka negotinskog Muzeja Krajine koji brine o arheološkim lokalitetima u opštini Negotin.
Iako je arheološki potencijal lokaliteta uočen još sedamdesetih godina prošlog veka, sistematska iskopavanja započeta su 1994. godine. Intenzivnije i kontinuirane kampanje realizuju se od 2011. godine, kada je lokalitet postao redovni deo nacionalnih istraživačkih programa.
-Smešteno na teško pristupačnom terenu, u gustim šumama istočne Srbije, dugo je sakrivalo svoje tajne od istraživača. Povremena arheološka istraživanja manjih obima donosila su informacije koje su se oprečno tumačile, ne dozvoljavajući da se otkrije prava namena monumentalnih građevina daleko od znanih nam antičkih puteva.
Otkriće mauzoleja članice carske porodice, sa jedinstvenim primercima nakita, 1994. godine razrešilo je mnoge dileme i povelo istraživače ka pouzdanom opredeljenju kompleksa na Šarkamenu kao tetrarhijske rezidencije imperatora Maksimina Daje.
-U mauzoleju na Vrelu, na Šarkamenu otkriven je 1996. godine grob kremirane carice-majke sa setom njenog ličnog zlatnog nakita, što predstavlja jedinstven nalaz na čitavoj teritoriji Rimskog carstva. Najnovijim istraživanjima na Šarkamenu, otkriveni su ostaci starije arhitekture (vila rustika), koja je na istom mestu prethodila monumentalnom utvrđenju carske palate, istovetno kao na Gamzigradu. Najveće iznenađenje za naučnu i stručnu javnost dogodilo se 1996. godine, kada je u središtu kripte mauzoleja otkrivena grobna jama sa ostacima kremirane osobe, koja je bila ukopana u živu stenu, dok je u niši, uklesanoj u stenu uz temelj mauzoleja, zapadno od groba, nađen set zlatnog ženskog nakita. Treba napomenuti da je ovo jedinstven slučaj, na teritoriji čitavog Rimskog carstva, da su u carskom mauzoleju sačuvani osteološki ostaci pokojnika i grobni nalazi, i to u vidu ličnog nakita člana carske porodice. Set zlatnog nakita, pohranjenog u mauzoleju, čine tri zlatne ogrlice, dve naušnice, tri prstena, dva ukrasa za kosu (salteleone), vitičarke, jedan listoliki privezak i devet listova dijademe od zlatnog lima s utisnutim portretima tetrarha, istakla je naša sagovornica.
Tokom dosadašnjih iskopavanja na Vrelu – Šarkamenu pronađen je veliki broj nalaza koji potvrđuju monumentalnost kompleksa i njegov istorijski značaj. Jedan od najvrednijih predmeta je zlatna dijadema ukrašena dragim kamenjem, pronađena 1996. godine u mauzoleju. Ovaj jedinstveni nalaz, jedan od najreprezentativnijih primera rimskog zlatarstva na tlu Srbije, danas se čuva u Narodnom muzeju Srbije u Beogradu, gde je dostupan stručnoj i široj javnosti.
Pored dijademe, arheolozi su otkrili i bogate arhitektonske ukrase – delove mermernih stubova, skulptura i dekorativne elemente koji su krasili palatu, kao i brojne pokretne predmete: keramiku, metalne nalaze i novac. Ovi predmeti pružaju dragocen uvid u kulturu, umetnost i svakodnevni život stanovništva u doba kasne antike.
– Carske palate iz vremena Rimskog carstva su retke, a u istočnoj Srbiji se nalaze čak dve. Na malom rastojanju, u istom kraju, nalaze se carske palate Maksimina Daje na Šarkamenu i Galerijeva u Gamzigradu. To je jedinstven primer u Rimskom carstvu. Njih povezuju iste namene, vreme nastanka i rodbinske veze Galerija i Maksimina Daje. Ono što ih razdvaja jeste briga zajednice o njima, što je dovelo do toga da je kompleks na Šarkamenu manje poznat široj javnosti. Velikim naporima koje su u istraživanja, zaštitu i konzervaciju kompleksa na Šarkamenu uložili Muzej Krajine u Negotinu i Arheološki institut Beograd, omogućeno je da ovaj arheološki lokalitet izroni iz senke poznatijeg parnjaka. Vešto vođeni poslovi na istraživanju i zaštiti Šarkamena bili su primetni u javnosti i sagradili su temelje za buduću prezentaciju. Šarkamen je jedan od arheoloških lokaliteta u Srbiji čiji je značaj prepoznala i lokalna samouprava i Ministarstvo kulture, i na pravi način se uključili u njegovo očuvanje, poručila je direktorka Vesna Stanković.
Ovaj medijski sadržaj sufinansiran je od strane Opštine Negotin stavovi izraženi u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
