SVEDOCI VREMENA – Spomenik logorašima Borskog rudnika
Spomenik logorašima Borskog rudnika nalazi se u blizini novog rudarskog okna u Boru. Podignut je 1982. godine, kao spomenik palim borcima i žrtvama fašističkog terora na prinudnom radu u vreme Drugog svetskog rata od 1941-1944. godine. Spomenik logorašima Borskog rudnika svedočanstvo je nadčovečanskih muka i stradanja onih koje su nemci deportovali u rudniku na najtežim radnim mestima gde su bili izrabljivani. Spomenik dočarava ne život, već preživljavanje u svakom od 33 logora, koji su postojali u Boru i njegovoj okolini. Spomenik su kreirali arhitekte Lidija Popović i Miloš Kovačević.
U istočnoj Srbiji, na prostoru od Kostolca do Bora i Prahova, tokom Drugog svetskog rata, nemački rajh organizovao je jedno od najvećih evropskih gradilišta. Od posebnog značaja bio je rudnik bakra i flotacija u Boru, odakle se 1943. godine namirivalo 50% nemačkih potreba za ovim metalom. U tom smislu od novembra 1941. godine na ovom prostoru bilo je organizovano ukupno 33 logora i to radnih logora, logora za obveznike Nacionalne službe rada, kao i kažnjeničkih logora.
Tokom 1942. godine u samom Boru izgrađen je čitav sistem koncetracionih radnih logora, tako je Bor postao jedan od najvećih međunarodnih radnih logora na Balkanskom poluostrvu koji je bio pokoren tokom Drugog svetskog rata. Među logorašima, osim naroda sa područja Jugoslavije bila je radna snaga i iz mnogih pokorenih država Evrope, pa su među logorašima bile i manje grupe francuza, holanđana, poljaka, čeha, grka, itd. Iz Mađarske, Čehoslovačke, Rumunije i Bačke se u Borski rudnik uputilo 10.000 jevreja za kopanje rude. Posle kapitulacije Italije i 5.000-6.000 italijanskih vojnika privedeno je u radne logore locirane na prostoru Borskog rudnika.
Radni logor obezbeđivala je mađarska straža, čiji su komandanti logora primenjivali najzverskije metode mučenja logoraša. Uveli su i poseban logorski sud koji je izricao smrtne kazne i za najmanji prekršaj logorske discipline. Naročito su zverski mučeni oni logoraši, koji bi bili uhvaćeni prilikom pokušaja bekstva.
O teškom stanju i brojnim zverstvima logoru, najbolje govori i ovaj citat:
„Prema izveštaju Nedićeve komisije, ljudi angažovani na najtežim poslovima bili su upola goli, bosi, oskudno obučeni, smešteni u barakama bez prozora i vrata. Ljudi su tamo predstavljali samo brojke, a ne imena i ličnosti i njihovo je bilo da daju poslednju kap snage. Na stotine jevreja izlagani su stravičnim torturama.“
Upravo zbog toga oblik ovog spomenika simbolizuje kap.
Ovaj medijski sadrzaj sufinansiran je od strane Grada Bora. Stavovi izraženi u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
Izvor: MB Portal
